Scholen besteden veel aandacht aan opbrengstgericht onderwijs. Nadruk op alleen de leervakken (taal,rekenen en lezen) is onvoldoende. Passend onderwijs vraagt ook om aandacht voor sociaal-emotioneel leren.
Passend onderwijs vraagt dat alle leerlingen zich veilig en welkom voelen. Dit betekent dat scholen nadrukkelijke aandacht besteden aan sociaal-emotioneel leren (SEL). Het betreft vaardigheden waarmee we onszelf, onze vriendschappen en ons leren effectief en moreel verantwoord kunnen vormgeven. Deze vaardigheden omvatten onder andere:
- het herkennen van emoties bij jezelf en de ander
- het managen van heftige emoties
- voor anderen zorgen
- verstandige beslissingen nemen
- gezonde relaties aan gaan met anderen
- uitdagende situaties effectief oplossen
Scholen die gericht aandacht besteden aan SEL zien dat leerlingen op sociaal-emotioneel gebied vooruit gaan. Maar er is meer. Ook de scores op cognitieve testen gaan omhoog. Dit blijkt uit onderzoek van o.a. Payton (2008). De winst bedraagt gemiddeld 11 tot 17 percentielpunten, wat een fraai neveneffect is, aangezien er in de SEL-programma’s geen expliciete aandacht aan rekenen, taal of lezen wordt besteed.
De vraag is welke inhouden de op SEL-gerichte programma’s zouden moeten bevatten. Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning, CASEL (2007) onderscheidt vijf kritische groepen van sociaal emotionele competenties waaraan zeker structureel aandacht zou moeten worden besteed.
Hieronder, in figuur 1, geven we de competenties weer, we verduidelijken deze met een aantal voorbeelden.
Besef hebben van jezelf (Self-awareness) |
- Kunnen inschatten van je eigen gevoelens.
- Kennis hebben van je interesses, waarden en kracht.
- Een gezond zelfvertrouwen
|
Besef hebben van de ander (Social awareness) |
- Empathie
- Perspectief nemen
- Verschillen tussen individuen en groepen herkennen en waarderen
- Sociale cues juist interpreteren
|
Keuzen kunnen maken (Responsible decision making) |
- Weloverdacht kiezen met de juiste aandacht voor jezelf en de ander
- Bijdragen aan een positief klimaat in je school
- Verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag
|
Zelfregulatie (Self-management) |
- Impulscontrole bij stressvolle situaties
- Omgaan met heftige emoties
- Doelgericht gedrag
|
Relaties kunnen hanteren (Relationship skills) |
- Relaties aangaan gebaseerd op samenwerking
- Sociale druk weerstaan
- Conflicten oplossen
|
Figuur 1 Overzicht van vijf groepen sociaal emotionele competenties (Uit: Van Overveld, 2010)
Met passend onderwijs kunnen leerlingen deze vijf groepen SEL-competenties verwerven. De manier waarop deze competenties aan leerlingen aangeboden dienen te worden, kunnen verschillen. Onze voorkeur gaat uit naar het gebruik van effectieve schoolprogramma’s voor sociale en emotionele competenties zoals het PAD-leerplan.